HomeRecensies

Recensies

NRC

●●●●● Elisabeth Oosterling

 

‘Hond in de nacht’ is een onweerstaanbare kijkdoos

Theater Bij Pieter Kramers creatieve bewerking van de populaire roman Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht is het decor een soort kijkdoos. Mattias Van de Vijver speelt de hoofdpersoon met autisme, die je meteen in je hart sluit.

Je kunt Christopher beter niet op zijn rug tikken, als je zijn aandacht wilt. Zijn schouder vastpakken om hem te corrigeren, is ook geen goed idee. Dan wurmt hij zich los, deinst geschrokken achteruit of begint onbedaarlijk te schreeuwen. De 15-jarige hoofdpersoon van Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht is een jongen met autisme: hij reageert anders op alledaagse situaties.

Als regisseur Pieter Kramer (bekend van hypercreatieve voorstellingen als Woef Side Story) zijn tanden in young adult-roman The curious incident of the dog in the night-time van de Britse schrijver Mark Haddon zet, is dat bij voorbaat iets om je op te verheugen. Zeker als je de versie op West End kent: een gelikte hitproductie die het National Theatre een decennium geleden op de planken bracht. Auteur Simon Stephens maakte toen een trefzekere toneelbewerking, die Rik van den Bos nu heeft vertaald. De redeneringen van Christopher, die het fundament onder het stuk vormen, behielden in deze fijne vertaling hun kracht.

Het verhaal begint als Christopher de hond van één van zijn buren dood in een voortuin vindt. Hij wil op zoek gaan naar de moordenaar, maar dat is een hele stap voor iemand die nooit met vreemden praat en voor wie iedere (sociale) situatie een uitdaging is. Tijdens zijn ‘onderzoek’ werkt Christopher zijn omgeving soms behoorlijk op de zenuwen, omdat hij emoties moeilijk kan doorgronden en altijd eerlijk is. Op een gegeven moment verliest zijn vader z’n zelfbeheersing en slaat woedend een gat in de keukenmuur. Meteen is er dan schuldgevoel, Christopher krimpt verward ineen. Je voelt de onmacht, die komt kijken bij het omgaan met iemand die anders tegen de wereld aankijkt.

Klasse

Dat is zeker de verdienste van hoofdrolspeler Mattias Van de Vijver. Hij is een Christopher, die je meteen in je hart sluit. Hij maakt geen karikatuur van het personage, maar je ziet zijn stoïcijnse houding afbladderen, zodra de buitenwereld hem verwart. De scènes met zijn vader - een eveneens prachtige rol van Mark Kraan - zijn klasse. Hij heeft misschien geen autisme, maar blijkt ook maar wat voort te ploeteren in het leven.

Om Van de Vijver heen spelen zeven acteurs meerdere rollen: zij zijn de passanten op straat, een menigte op het perron, werken bij de politie of in een winkel. Ze leven zich uit in het verrassende toneelbeeld van Theun Mosk. Scènes ontvouwen zich als in een kijkdoos: de spelers houden geprinte foto’s van straten overeind als achterwandjes, tillen een bed of kast tevoorschijn. Het perspectief klopt nooit helemaal, en toch weet je precies in wat voor straat Christopher op deuren bonst. Met een paar stoelen worden hele treinen of keukens neergezet, een klaslokaal gesuggereerd. Het wonderbaarlijke voorval is een onweerstaanbare productie: de humor is nooit ver weg en visueel valt er veel te genieten, en ook het drama is mooi uitgewerkt.

________________________________________________________________________________________________________

De Telegraaf

Lachen en huilen met de autistische Christopher

✭✭✭✭  Door Maaike Staffhorst

Probeer maar eens in het hoofd van een autist te kijken. Het lukte de Britse schrijver Mark Haddon wonderwel in zijn met vele prijzen bekroonde roman Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. Verteld vanuit een 15-jarige jongen met een vorm van autisme, die bizarre ontdekkingen doet nadat de hond van de buurvrouw is vermoord. In Engeland werd de toneelbewerking een hit en nu is er ook in Nederland een hele nieuwe versie te zien

Regisseur Pieter Kramer daagde zichzelf en zijn team uit om alle gebeurtenissen uit het boek op de planken te brengen. En dat zijn er nogal wat. Ten eerste is daar de 15-jarige Christopher, die samenwoont met zijn vader nadat zijn moeder is overleden. Het is een jongen met gebruiksaanwijzing en hij vraagt heel veel geduld van de mensen om zich heen. Zijn vader en zijn schooljuf zijn de steunpilaren in zijn leven. Zij geven hem de begeleiding en het veilige gevoel dat hij nodig heeft om zo goed mogelijk te functioneren. Vanuit die omgeving lukt het Christopher om van alles te ondernemen, zoals het vinden van de moordenaar van de hond. Maar hierdoor komt hij ook achter het geheim dat zijn vader verborgen houdt, waardoor zijn wereld compleet dreigt in te storten.

Mattias van de Vijver weet van meet af aan te overtuigen als Christopher: de jongen die rustig wordt van wiskundige formules, altijd de waarheid spreekt, maar verward raakt als mensen metaforen gebruiken. Zijn beweeglijkheid en manier van praten trekken je meteen zijn leven in. Claire Bender als juf Yvon en Mark Kraan als vader Ed voelen ook snel vertrouwd en zo komt het verhaal al gauw tot leven.

Hoewel het decor in het begin even aan dat van een schoolvoorstelling doet denken, blijkt het gebruik van losse schotten met foto’s van kamers en huizen juist heel vernuftig. Zo snel als de gedachten van de hoofdpersoon gaan, zo rap wordt er ook van omgeving gewisseld. Het verhoogt bovendien de speelsheid van deze even humoristische als tragische voorstelling. Met overweldigend snelle verkleedpartijen, dubbelrollen en afwisseling van vertellers. Ontroerend is het beeld van Christopher met zijn speelgoedtrein, vlak voor de pauze.

Dankzij de vindingrijkheid van de makers lukt het daadwerkelijk om door de ogen van iemand met autisme de -redelijk hysterische- wereld om ons heen te ervaren. Met als hoogtepunt de filmische (trein)reis naar Londen die Christopher maakt. Het wordt lachen en huilen tegelijk. Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht is een verrassende voorstelling voor jong én oud, met de geruststellende boodschap dat iedereen zijn beperkingen heeft.

_________________________________________________________________________________________________________

De Volkskrant

Een innemende ode aan de onbevangenheid van de kindertijd ★★★★☆

Door de ogen van een autistische jongen wordt een treinreis een wonderbaarlijk shownummer.

 20 september 2021, 19:15

Als de 15-jarige, Engelse Christopher Boone, die een vorm van autisme heeft, besluit om ervandoor te gaan, moet hij een lange trein- en metroreis maken naar Londen. Voor sommigen is dat een ritje van een paar uur. Voor hem is het een levensveranderende reis. Al die stations en treinen vol mensen, geluiden, lichtflitsen en schreeuwerige reclameborden, ze putten hem geestelijk en lichamelijk helemaal uit. En die arme Christopher was al zo boos, door alles wat er daarvoor was gebeurd.

Regisseur Pieter Kramer is op zijn best als hij deze reis door de ogen van Christopher mag verbeelden. Met acht acteurs in een veelvoud aan rollen, ettelijke decorstukken en projectiebeelden en muziek en dans maakt hij hiervan een wonderbaarlijk shownummer. Het gaat net zo lang door, totdat je zelf in je stoel zit te hyperventileren, net als Christopher.

Het is niet moeilijk om te zien waarom Kramer – bekend van de grote familievoorstellingen die hij tot voor kort maakte bij Theater Rotterdam – is gevallen voor dit avontuurlijke verhaal. Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht is een toneelbewerking van het boek (uit 2003) van Mark Haddon, bewerkt voor toneel door Simon Stephens en nu voor het eerst in Nederland te zien.

Haddon liet zien hoe de wereld eruit ziet door de ogen van Christopher, die heel erg houdt van wiskunde, modelbouw en patronen, altijd de waarheid spreekt, maar niet erg empathisch is. Het begint met de moord op de hond van de buurvrouw. Christopher wil de dader graag opsporen en gaat als een detective op onderzoek uit. Wat hij ontdekt, is een groter drama dan de dood van een hond. Een drama dat voor hem nauwelijks te bevatten is.

De van nature naïeve jongen – hier innemend gespeeld door Mattias van de Vijver - moet zijn eigen manier vinden om daarmee om te gaan. Gelukkig wordt hij geholpen (en tegengewerkt) door een alsmaar uitdijende cast aan bijrollen, vreemde snuiters en voorbijgangers. Zo zien we onder anderen juffrouw Yvon (Claire Bender), die hem goed begrijpt, zijn gefrustreerde vader (Mark Kraan), de roddelzieke buurvrouw (Debbie Korper). Ook een onbenullige huisvriend, een schooldirectrice met een enkele regel tekst, een verdwaalde pastoor en een zwik andere typetjes krijgen gestalte met behulp van pruiken, kledingstukken en accenten.

Laat dat maar aan Pieter Kramer over: in veel van zijn werk brengt hij het theater terug tot zijn kinderlijke essentie: verkleedkistlol. Dat werkt ook uitstekend met een volwassen verhaal als dit, dat in de eerste plaats een ode is aan de onbevangenheid van de kindertijd, ook al is het door de ogen van iemand die daarvoor te oud is. Waren we allemaal maar iets meer zoals Christopher en iets minder zoals al die leugenachtige volwassenen om hem heen. Dat zou de wereld misschien een stuk behapbaarder maken. In ieder geval levert het opgewekt theater op.

_______________________________________________________________________________________________________

DAGBLAD VAN HET NOORDEN

'Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht' in Groningen als toneelstuk in première met Mattias van de Vijver als imponerende solist | theaterrecensie ★★★★☆

Alle priemgetallen onder de 7500 ratelt hij moeiteloos op. Kent van alle landen van de wereld de hoofdsteden. Zijn naam: Christopher Boone. Zijn leeftijd: 15 jaar, 3 maanden en 2 dagen. De vertolker: Mattias van de Vijver. Een extreem zware rol met een onafzienbare berg tekst. Hij is de imponerende solist in Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht.

JACQUES J. D 'ANCONA • Vandaag, 16:27 • Theater en musical

En jawel, daar is Pieter Kramer weer. Befaamd via het RO Theater (Theater Rotterdam), is hij binnengeloodst door de Theateralliantie. Een gouden greep. Hij is een regisseur die naast de fantasievolle benadering van decoratieve mogelijkheden, ongekend mooie vondsten verspreidt in de aanpak van stuk en spelers.

Toneelstuk naar de bestseller van Mark Haddon

Het is een daad van betekenis de bestseller van Mark Haddon uit 2003 voor het eerst in een Nederlandse vertaling (Rik van den Bos) op de planken te brengen. De première was deze week in Martiniplaza in Groningen.

Christopher leeft met een vorm van autisme - officieel: ASS, autisme spectrum stoornis. Dan kijkt er een risico mee. Dat zo’n voorstelling een documentair, instructief karakter ondergaat en weg zeilt van het begrip theater. Daar lijkt het op in de eerste acte. Deze is met 80 minuten afschrikwekkend lang. Na de pauze, echter, pakken ze je en is er een verhaal van een uur met een scala aan ontwikkelingen. Als een thriller vliegt het voorbij met markant georganiseerde rolwisselingen en effecten met kostuums, belichting, beelden en geluid.

Aanleiding is de dood van een hond die met een landbouwwerktuig gruwelijk is vermoord. Dader onbekend. Christopher, een jongen die op gewone vragen ongewone antwoorden paraat heeft, geldt als een bron van kennis en weetjes. ‘Een beetje apart’, vindt men. Hij krijgt het dringende advies zich niet met de affaire te bemoeien. Hoewel, in zijn beleving past de intentie als rechercheur te fungeren...

Hoofdpersoon Christopher is een gekwelde figuur

Zijn explosieve houding roept dit reacties op. Gaandeweg staat hij in de buurt en binnen een gebroken gezin te boek als een gekwelde figuur. Het personage van zijn vader (Mark Kraan) is daarbij interessant. Er is wat met die man. Steeds heeft hij zijn zoon naar de mond gepraat, niet beseffend dat hij daarmee onrecht aanrichtte. Totdat hij de kwestie van vertrouwen aantikt en besluit de onevenwichtige, impulsieve Christopher niets dan de waarheid te vertellen. Het hypocriete argument: „Eigenlijk verschillen we niet zoveel.”

De omslag in het tweede bedrijf is totaal en niet eens ‘wonderbaarlijk’, op weg naar de ontknoping.